Blockchain Teknolojisi Türkiyede ve Dünyada Hızlıca Büyüyor

Blockchain Teknolojisinin Finans Ekosistemindeki Dönüşümü Doç.Dr. Sibel YILMAZ TÜRKMEN danışmanlığında Serap ERÖZEL DURBİLMEZ tarafından araştırıldı ve yapılan araştırma sonucunda görülüyor ki ülkelerin bu dönüşüme ayak uydurma kapsamındaki çalışmaları oldukça ciddi. Konu ile oldukça detaylı bilgiler sunan araştırmanın detayları şöyledir...
 Tarih: 13-04-2020 00:02:01   Güncelleme: 13-04-2020 00:19:01
Blockchain Teknolojisi Türkiyede ve Dünyada Hızlıca Büyüyor

Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi'ne konu olan bilimsel araştırmaya göre, günümüzde dünyada “dijital kayıt birliği” kurulması kaçınılmaz bir gerçektir. Küresel ve bölgesel mal ticaretinin, karayolu, demiryolu, havayolu ve denizyolu taşımacılığının, enerji taşımacılığının kavşak noktası konumunda olan tüm ülkeler, ekonomik entegrasyon adına Blockchain teknolojileri ile dijital veri ve ekonomik varlık aktarımının kavşak noktası ve saklama merkezi olabilme gayretindedir. Blockchain teknolojisinin içinde barındığı potansiyel kazanımların farkına varan pek çok devlet, bu konuda ciddi çalışmalar ve yatırımlar yapmaktadır. 

Blockchain; bir işlemin veya veri doğrulama amacıyla gerçekleştirilen herhangi bir başka sürecin tüm kopyalarının katılımcıların tamamı tarafından muhafaza edildiği dağıtık veri tabanları oluşturmaktadır.

Blockcahin sisteminde katılımcıların herhangi bir bilgiyi değiştirmesi mümkün değildir; kopyalardan birinin diğer kopyalarla karşılaştırılması halinde, yapılan her türlü değişiklik tespit edilebilmektedir. Ancak, bu teknolojinin henüz gelişiminin ilk aşamalarında olduğu unutulmamalıdır ve yaygın bir şekilde benimsenmeden önce hem teknik hem de düzenleyici olmak üzere bünyesinde barındırdığı ciddi zorluklar ve riskler ele alınmalıdır. 

Potansiyel kullanımlar, global pazara gerçekten büyük fayda sağlayabilir ve yeni bir hizmet neslini doğurabilir; ancak bu teknolojinin kitlesel olarak benimsenmesini kolaylaştırmak adına çözülmesi gereken birçok yasal belirsizlik, hala alanı çevrelemektedir.

Blockchain, dağıtık defter teknolojisi olarak bilinen yapısı ile son yıllarda çok dikkat çeken bir teknoloji haline gelmiştir.

Bu terim ilk kez Satoshi Nakamoto takma isimli kişi veya kişilerin Ekim 2008'de yayınladığı "Bitcoin: Eşten Eşe Elektronik Ödeme Sistemi" makalesiyle ortaya çıkmıştır. Makalede Bitcoin dünyada yeni bir uluslararası para birimini temsil edecek dijital bir koin olarak, Blockchain de dijital imzalı blok zinciri olarak tanımlanır (Nakamoto, 2008: 2). Kripto para birimleri için belkemiği işlevi gören Blockchain teknolojisi, yalnızca Bitcoin ve benzeri para birimleriyle işlem gerçekleştirilmesini sağlayan bir platform değildir. Bugün, Blockchain'in sosyal ve ekonomik sistemlerin temellerini dönüştürme potansiyeline sahip yıkıcı bir teknoloji olarak öne çıktığı kavramsal olarak kabul edilmektedir.

Dünyada Blockchain konusunda en meşhur isimlerden olan Rus yazılımcı Vitalik Buterin Blockchain’i;

“Herkesin program yükleyebildiği, programların kendiliğinden yürütülebildiği, her programın mevcut ve önceki durumlarının her zaman herkes tarafından görülebildiği ve üzerinde çalışan uygulamaların kriptolojik olarak güvence altına alındığı sihirli bilgisayardır.” şeklinde tanımlamaktadır (Ethereum Blog, 28.06.2018).

Şekil 1: Blockchain Çalışma Biçimi

Kaynak: Financial Times, https://www.ft.com/content/eb1f8256-7b4b-11e5-a1fe-567b37f80b64 (16.12.2018).

Blockchain teknolojisi, Şekil 1’de görüldüğü gibi sınırlı veya belirlenmemiş sayıdaki eşten eşe ağındaki birçok katılımcının yeni işlemleri girişi, yeni işlem bloklarını doğrulaması ve bunların (önceden onaylanmış işlemlerin) işlem bloklarını zincire eklemesi şeklinde çalışmaktadır.

Blok Kavramı: Değer içeren her türlü verinin saklandığı yapılar Blok (Block) olarak adlandırılır. Tamamlanan bloklar birbiri ardına bir zincir halkası gibi eklenir ve Blockchain’i oluşturur. Herhangi bir blokta geçmişe yönelik bir değişiklik yapıldığı zaman, ardından gelen tüm blokların da değiştirilmesi gerekir.

Eşten Eşe (Peer to Peer - P2P) Ağ: Eşten eşe veya eşler arası diye tanımlanan ve kısaca P2P olarak ifade edilen ağ iki veya daha fazla istemci arasında verinin paylaşımı ve dağıtımı için kullanılan iletişim protokolüdür. Buradaki eş, ağdaki bir bilgisayarı temsil etmektedir. Bir eş kullanıcı hata verdiğinde sadece o kullanıcının bağlantısı kaybolur, fakat ağ çalışmaya devam eder. Bu nedenle tek bir noktaya bağlı olmaması açısından güçlüdür.

Şekil 2: Sunucu Tabanlı Ağ ile Eşler Arası Ağ Karşılaştırması

Kaynak: Yazar tarafından oluşturulmuştur.

Şekil 2’de tek sunucu tabanlı ağlar ile eşten eşe tanımlı ağların eş uçları arasındaki bağlantılar gösterilmektedir. Sunucu tabanlı ağlarda her bir eş doğrudan sunucuya bağlıdır. Eşler arası tanımlı ağlarda ise her bir eş kendisi dışında kalan tüm eşlerle bağlı görünmektedir.

Dağıtık Defter Teknolojisi (Distributed Ledger Technology - DLT): Dağıtılmış bir defter, büyük bir ağdaki her katılımcı (veya düğüm) tarafından bağımsız olarak tutulan ve güncelleştirilen bir veritabanıdır. Dağıtım benzersizdir: Kayıtlar merkezi bir makam tarafından çeşitli düğümlere iletilmez, bunun yerine bağımsız olarak her düğüm tarafından oluşturulur ve tutulur.

Mutabakat Mekanizması (Consensus): Dağıtık yapı üzerindeki tüm makinelerde Blockchain ağındaki verinin eşlenik bir kopyası barındırılır. Eşleniklik durumunu sağlamak için ağ genelinde mutabakat (consensus) yapılması gereklidir. Birden fazla tarafın bulunduğu bir sistemde herhangi bir işlemin geçerli olabilmesi, sistemin geneli tarafından kabul görmüş bazı kuralları sağlama yolundan geçmektedir. Bu kuralları sağlama ve fikir birliğine varma işine de mutabakat denilmektedir (Usta ve Doğantekin, 2017: 45).

Blockchain’in kullanım alanları aşağıdaki gibi 7 başlıkta özetlenmiştir (ledracapital.com, 17.10.2018): 

i) Finansal Araçlar, Kayıtlar ve Modeller: 

ii) Kamusal Kayıtlar: 

iii) Özel Kayıtlar: 

iv) Diğer Yarı Kamusal Kayıtlar:  

v)Fiziksel Varlık Kilitleri: 

vi) Soyut Varlıklar: 

vii) Diğer: 

Blockchain’in finans sektöründeki somut uygulama örnekleri

Bitcoin, Ethereum, Hyperledger, Ripple ve Everledger olarak sayılabilir. Bunlar dışında özellikle kimlik paylaşımı ve e-ticaret gibi finansal süreçlerde kullanılan uygulamalar bulunmaktadır.

Bu konuda yapılan akademik çalışmalardan bazıları

Wüst ve Gervais (2017), yapılandırılmış bir metodoloji ile üç kullanım örneğini, Tedarik Zinciri Yönetimi, Bankalararası ve Uluslararası Ödemeler ve Merkezi Olmayan Özerk Organizasyonları inceleyerek, Blockchain’in belirli bir uygulama senaryosu için gerçekten uygun bir teknik çözüm olup olmadığını analiz etmişlerdir.

Blemus (2017), Amerika ve Avrupa Birliği’ndeki Blockchain düzenlemelerini, sanal para birimleri, akıllı sözleşmeler ve ilk para teklifleri (ICO) açısından inceleyen hukuki projeleri tartışmakta ve açıklamaktadır. 

Chohan (2017), menkul kıymet borsaları tarafından Blockchain teknolojisinin benimsenmesi esaslarını değerlendirmiştir. Çalışmada durum örneği olarak Avustralya Menkul Kıymetler Borsası (ASX) ele alınmış; Blockchain’in menkul kıymet borsalarını iyileştirmek için gelecekte entegrasyon potansiyeline sahip olduğu sonucu ASX örneği üzerinden vurgulanmıştır.

Miseviciute (2018), çalışmasında Avrupa Birliği (AB)'ndeki Blockchain ve sanal para düzenlemesinin mevcut aşamasını açıklamayı amaçlamıştır. Çalışmanın sonuçlarına göre; AB, Blockchain ve dağıtık defter teknolojilerinin potansiyeline ciddi olarak bakıyor olsa da birçok Avrupa kuruluşu bu alanda düzenleme yapmak için henüz çok erken olduğunu düşünmektedir.

Türkiye’de Blockchain teknolojisi ile ilgili akademik çalışmalar yeni başlamış olsada 2018 yılı itibari ile artmıştır ve bu konuda yapılan ilk akademik çalışma; Sermaye Piyasası Kurulu Araştırma Dairesi tarafından yayınlanan Kripto-Para Bitcoin araştırma raporu olmuştur.

Çarkacıoğlu (2016), Blockchain’in ilk uygulaması olan Bitcoin örneğini sosyal ve teknik detaylarla incelemiştir. Ülkelerin bu konuya olan bakış açıları ve yasal statü konularına da yer verilen çalışmada, Blockchain için “evrakın, dijital ve fiziki varlıkların sahipliğinin izlenmesi veya oy kullanılması gibi çok geniş bir kullanım yelpazesi” olduğu noktasına dikkat çekilmiştir.

Dünyada en Blockchain dostu ülke olarak bilinen Malta, kendisini “Blockchain adası” olmaya da aday göstermektedir ve bu konuda çok ciddi çalışmalar yapmaktadır.

Malta’nın Blockchain konusunda bu kadar ön plana çıkmasının ardında yatan sebep ise; Blockchain teknolojilerini yargı yetkisi kapsamında destekleyeceklerini gösteren resmi kararların alınmış olmasıdır. 4 Temmuz 2018’de parlamento tarafından onaylanan düzenleyici çerçeve ile Blockchain ve benzeri teknolojilerde yeniliğe teşvik maddeleri, merkezi olmayan banka ve borsaların gerçekleşeceği ilk yer olarak görülmesini sağlamıştır.

İsviçre’nin Zug kasabası Amerika Birleşik Devletleri (ABD)'nde de bulunan bilişim ve teknoloji merkezi Silikon Vadisi gibi Kripto Vadisi olarak anılmaktadır.

Ancak, Zug tüm odağını kripto paraya çevirmeye başlamadan önce dahi İsviçre, sanal konulara eğilim gösteren bir fintech alanı olmak için çalışmalar yapmaktaydı. Zug, profesyonel iş felsefesi, yerel yönetiminin açıklığı ve kolay erişilebilirliği nedeniyle küresel büyüme için sağlam bir platform sunmaktadır. Zug; düşük vergi, iş dostu ortamı, olağanüstü yaşam kalitesi; uluslararası, kozmopolit kültürü ile güçlü küresel ağlara kolay erişim sağlayan dünyanın önde gelen şirketlerinin çoğunu kendine çekmiştir (cryptovalley.swiss, 04.10.2018).

Dubai hükümeti ileri teknolojileri her zaman araştıran ve merak eden bir yapıya sahiptir. 

Örneğin Dubai’nin yapay zekanın benimsenmesi ve uygulanmasına adanmış bir bakanlığı bulunmaktadır. Şehir hükümeti, 2020 yılına kadar Blockchain ile yönetilen ilk hükümet olmayı ümit etmektedir.

Planın temel amacı, lisans yenileme, fatura ödeme ve vize başvurularının kolaylaştırılmasında Blockchain teknolojisinin gücünü artırmaktır. Dubai, her yıl milyonlarca turist ve ziyaretçiyle öne çıkan bir turizm merkezidir ve bu da her yıl yaklaşık 100 milyon belgenin işlenmesi anlamına gelmektedir. Bu görevler için tamamen Blockchain’de barındırılan kağıtsız bir işlem sistemine geçerek, Dubai hükümeti yılda 1,5 milyar dolara kadar tasarruf potansiyeli taşımaktadır.

Finansal teknolojiler konusunda son derece başarılı görünen Singapur, birçoğu pazardaki en büyük kripto para birimleri arasında yer alan, çok sayıda başarılı Blockchain şirketine sahip bir ülkedir.

Hem Çin'e hem de Japonya'ya olan yakınlığı, teknolojinin genel merkezi olmasını ve en üst düzey finansal yetenekleri elde etmesini sağlamak için bir Blockchain girişimi olarak Singapur’u eşsiz bir yer yapmaktadır. Singapur Maliye Bakanlığı (MAS) Blockchain teknolojisinin kullanımını teşvik etmek için proaktif bir yaklaşım benimsemiştir. Bu yaklaşımla MAS bankaları ve teknoloji şirketlerini hedefleyen bir proje olan Project Ubin başlatılmıştır (www.mas.gov.sg, 17.10.2018). Proje Ubin, ödemeler ve menkul kıymetler konusundaki takas mantığını uygulamak amacıyla DLT kullanımını araştırmak için endüstri ile işbirliği yapan bir proje olarak duyurulmuştur. 

23 Avrupa ülkesi bir Avrupa Blockchain Ortaklığı (European Blockchain Partnership) kurulmasına dair deklarasyon imzalamıştır (ec.europa.eu, 27.08.2018). Ortaklık, üye devletler arasında, teknik ve düzenleyici alanlarda deneyim ve uzmanlık alışverişi yapma, kamu ve özel sektörün yararına dijital tek pazar boyunca AB çapında Blockchain uygulamalarının başlatılmasının hazırlığına yönelik bir araç olacaktır.

ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu, kripto paranın devlet tarafından ele alınacağını ve büyük uluslararası kripto şirketlerinin Amerika'da faaliyet göstermek istemediklerini, caydırıcı nitelikte olduğunu belirtmiştir.

Eyalet düzeyinde, Illinois Blockchain teknolojisi ile desteklenecektir. Eyalet, uygulama oluşturacak bir proje ile doğum kayıtlarını ve tanımlama sistemini bu teknolojiye geçirmeyi denemeye başlamıştır. Projenin amacı, kimliklerin güvenliğinin kişiselleştirilmesi ve iyileştirilmesidir. Proje, Evernym2 ve Illinois eyalet yönetimi arasındaki işbirliğinin bir sonucu olarak ortaya çıkmıştır. Ulusal düzeyde, Pentagon ve Savunma Bakanlığı İleri Araştırma Projeleri Ajansı’nın (DARPA) Amerika Birleşik Devletleri'nin güvenliğini arttırmak için Blockchain temelli protokolleri benimsemeye yönelik olarak ciddi bir şekilde çalıştığı bilinmektedir.

Türkiye’nin ilk finansal Blockchain projesi Borsa İstanbul (BİST) Bilişim Teknolojileri ekibi tarafından Eylül 2018’de hayata geçirilmiştir

(www.borsaistanbul.com, 09.10.2018). Yapılan bu çalışmayla ilgili olarak henüz teknik bir doküman yayınlanmamış olup, projenin içerik ve amacı kamuya, Borsa İstanbul web sitesinde yer alan duyuru ile ilan edilmiştir.

Söz konusu duyuru aşağıda yer almaktadır: 

“Borsa İstanbul bilişim teknolojileri ekibince hazırlanan söz konusu Blockchain projesiyle Borsa İstanbul, Takas İstanbul ve Merkezi Kayıt İstanbul’un elektronik başvuruya ait müşteri veri tabanında yer alan bilgiler senkronize hale getirildi. Know Your Customer (KYC) konsepti ile hazırlanan projede, belirtilen veri tabanına yeni müşteri bilgisi eklenmesi, mevcut bilgilerin değiştirilmesi ve doküman yönetimi Blockchain ağı üzerinden gerçekleştirilecektir. Böylece veri tabanına bilgi girişindeki olası hataların önüne geçilerek hızlı, güvenilir ve şeffaf bir platformun oluşması sağlandı. Güvenlik altyapısı olarak Blockchain kullanılan uygulamanın teknik altyapısı, yüksek sayıda işlem gerçekleştirebilmekte olup, gerektiğinde diğer projelerde de kullanılabilecektir.”

Kasım 2018’de gerçekleşen Sermaye Piyasası Kongresi’nde de “Blockchain: Şehir Efsanesi mi Uygulaması Var mı?” panelinde konu uzmanlarca ele alınmıştır.

Özellikle Takas İstanbul’un teknolojinin kullanımında kendilerini bir platform sağlayıcı rolünde görerek yaptıkları yenilikçi projeleri ilk kez duyurduğu panel olması sebebiyle de son derece dikkat çekici olmuştur. Takas İstanbul’un testlerini tamamladığı ve kendi bünyesinde kullanıma aldığı ürünleri, BİGA ve Değer Transfer Sistemi (DTS) olarak açıklanmıştır. Kongre programının yoğunluğu ve panellerin kısıtlı zaman problemi yüzünden Takas İstanbul projeleri çok detaylı bir şekilde aktarılamamıştır, ancak projelerle ilgili makale yayınlama hazırlığı içerisinde oldukları konusunda bilgi vermişlerdir.

BİGA olarak adlandırılan projede altına dayalı bir dijital varlık platformu oluşturulmaya çalışılmıştır. Proje adını “bir gram altın karşılığı” ifadesinden almaktadır. DTS projesinde ise Takasbank’ta bloke edilebilecek değerlerin tokenize edilmesi amaçlanmıştır. Bu projeler dışında da “Kitle Fonlaması” ve “Bireysel Emeklilik Sistemi” konularında Blockchain projelerinin yürütüldüğünü duyurmuşlardır. 

Şekil 4: Takas İstanbul Blockchain Projelerinde Kullanılan Teknolojiler

Kaynak: Takasbank (2018). “Blockchain: Şehir Efsanesi mi Uygulaması Var mı?” Paneli, Türkiye Sermaye Piyasaları Kongresi, Kasım, İstanbul.

Blockchain okur yazarlığını artırmak ve bu konuda çalışma yapmak isteyen kişileri bir araya getirmek amacıyla, yine 2018 yılında Blockchain Türkiye Platformu, Türkiye Bilişim Vakfı (TBV) liderliğinde ticari kaygılardan uzak bir çizgide ve bağımsız bir yapıda kurulmuştur.

Dünyanın çeşitli üniversitelerinin akademik programlarına dağıtık sistemler ve Blockchain teknolojisinin anlatıldığı dersler dahil edilmekte, bu konuda araştırma laboratuvarları kurulmaktadır. Ülkemizde de Bahçeşehir Üniversitesi’nde Türkiye’nin ilk Blockchain merkezi olan İstanbul Blockchain ve Yenilik Merkezi (BlockchainIST Center) kurulmuştur.

Deloitte Türkiye ile Türk Sanayicileri ve İş İnsanları Derneği (TÜSİAD)’nin 2018’de yayınladığı Türkiye Blockchain araştırma raporuna göre; Türkiye’de Blockchain uygulamalarının gelecek yıldan ziyade, önümüzdeki beş yıl içinde etkili olması beklenmektedir (www2.deloitte.com, 16.12.2018).

Blockchain’in daha iyi anlaşılması için ihtiyaç duyulan şey, her sektörün kendine özgü problemleriyle yaşamayı reddeden yenilikçi, araştırmacı ve uzman kişilerden oluşan bir ekosistemdir.

Bunun yanında zamana ihtiyaç duyulan, enerji maliyeti, yetkin personel eksikliği gibi konularla beraber kripto paralarla bir tutulması gibi yanlış algılar sonucu ortaya çıkan zayıf itibar da Blockchain’in yeterince anlaşılmasının önündeki engeller olarak gösterilebilir.

Yeterince anlaşılmamanın bir sonucu olarak, kripto paralar dışında, Blockchain kullanımı konusunda tüm dikkatleri üzerinde toplayacak bir uygulamayla henüz karşılaşılmamıştır.

Tüm bu engeller kolay aşılabilir ve hemen her yeni değişimin başına gelebilecek sorunlar olarak görüldüğünden, dünyanın pek çok ülkesinde Blockchain’e olan alaka azalmadan devam etmektedir.

Kaynakça
AKGİRAY, V. (2018). Blockchain Technology and Corporate Governance. OECD Workshop on Digital Financial Assets.
ASLAN, A. (2018). Hacettepe Üniversitesi, S.B.E. Yayımlanmamış Y.L. Tezi, Kripto Para Olgusu ve Blockchain Teknolojisi: Ekonomik Aktörlerin Tepkisi, Maliyet Analizi, VAR Modeli ve Granger Nedensellik Testi. Ankara.
BALCISOY, E. (2017). TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi, F.B.E. Bilgisayar Mühendisliği A.B.D. Yayımlanmamış Y.L. Tezi, Yüksek Performanslı Bitcoin Madenciliğinin SHA256 Özet Algoritmasının Eniyilenmesi, Ankara.
BARAN, P. (1964). On Distributed Communication Networks. ABD.
BLEMUS, S. (2017). Law and Blockchain: A Legal Perspective on Current Regulatory Trends Worldwide. Sorbonne University, Paris.
CATALINI, C. and GANS, J. S. (2017). Some Simple Economics of the Blockchain. MIT, University of Toronto.
CHOHAN, U. W. (2017). Blockchain and Securities Exchanges: Australian Case Study. University of New South Wales, Canberra.
CONSUMER DUMMIES. (2016). Bitcoin for Dummies. John Wiley and Sons, USA.
ÇARKACIOĞLU, A. (2016). SPK Araştırma Raporu: Kripto-Para Bitcoin. Sermaye Piyasası Kurulu Araştırma Dairesi.
ÇETİN, S. C. (2018). Implementing a Blockchain Protocol and Creating a Digital Asset Transfer Environment. Bahçeşehir Üniversitesi. İstanbul.
ÇETİNER, M. (2018). İstanbul Kültür Üniversitesi. Bitcoin (Kripto Para) ve Blok Zincirin Yeni Dünyaya Getirdikleri. İstanbul.
DAVIDSON, S., DE FILIPPI, P. and POTTS, J. (2016). Economics of Blockchain. Public Choice Conference, USA.
DIORDIIEV, V. (2017). Blockchain Technology and its Impact On Financial and Shipping Services. Institute for Market Problems and Economic-and-Ecological Research of National Academy of Sciences of Ukraine. Ukraine.
DOĞANTEKİN, S. Yeni Sihirli Kelime Blockchain. Erişim Adresi: https://medium.com/@sdogantekin/yeni-sihirli-kelime-blockchain-68864a30fee9 (30.09.2016).
DURĞAY, Z. ve KARAARSLAN, E. (2018). Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi.Blokzinciri Teknolojisinin E-Devlet Uygulamalarında Kullanımı: Ön İnceleme. Muğla.
FINTECHTIME (2018). Blockchain Dosyası, Sayı 8, Kış.
KARAKÖSE, İ. S. (2017). Erciyes Üniversitesi, S.B.E. Yayımlanmamış Y.L. Tezi, Elektronik Ödemelerde Blok Zinciri Sistematiği ve Uygulamaları. Kayseri: Erciyes.
KURT, G. ve UYSAL, T. U. (2018). Gazi Üniversitesi, Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi. Muhasebe ve Denetimde Blok Zinciri Teknolojisi. Muğla, Ankara.
LYTVYNENKO A. and DOROKHOV Y. (2018). The Economic Substance of Accounting for Financial Investment and the Prospect of Using “Blockchain” to Control Investment Activity in Ukraine. Ukraine.
MISEVICIUT, J. (2018). Blockchain and Virtual Currency Regulation in the EU. Covington & Burlington LLP, Brussels, Belgium.
NAKAMOTO, S. (2008). Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System. https://bitcoin.org/bitcoin.pdf (28 Haziran 2018).
OH, J. and SHONG, I. (2017). A Case Study on Business Model Innovations Using Blockchain : Focusing on Financial Institutions. SookMyung Women’s University, Dongguk University. Korea.
PILKINGTON, M. (2016). Blockchain Technology: Principles and Applications. University of Burgundy, France.
SKINNER, C. (2016). Value Web. İstanbul: Kapital Medya Hizmetleri.
TAKASBANK (2018). Blockchain: Şehir Efsanesi mi Uygulaması Var mı? Paneli, Türkiye Sermaye Piyasaları Kongresi, Kasım 2018, İstanbul.
TAPSCOTT, D. and TAPSCOTT A. (2017). Realizing the Potential of Blockchain. White Paper, World Economic Forum.
TÜFEK, B. Ü. (2017). Bahçeşehir Üniversitesi, S.B.E. Yayımlanmamış Y.L. Tezi. Elektronik Ödeme Araçları ve Geleceğin Yaklaşımı Kripto Para. İstanbul.
USTA, A. ve DOĞANTEKİN, S. (2017). Blockchain 101. İstanbul: Kapital Medya Hizmetleri.
ÜZER, B. (2017). Sanal Para Birimleri. Uzmanlık Yeterlik Tezi, TCMB Ödeme Sistemleri Genel Müdürlüğü, Ankara.
WÜST, K. and GERVAISY, A. (2017). Do You Need a Blockchain?. Department of Computer Science, ETH Zurich, Switzerland.
YAKUPOĞLU, C. (2016). Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, F.B.E. Bilgisayar Mühendisliği A.B.D. Yayımlanmamış Y.L. Tezi, A Comparative Study of Bitcoin and Alternative Cryptocurrencies, Ankara.
YOO, S. (2017). Blockchain Based Financial Case Analysis and its Implications. Hansei University, International Department. Korea.
Bitcoin Blockchain. Erişim Adresi : https://www.blockchain.com/en (20.06.2018).
Deloitte – TÜSİAD 2018 Yılı Türkiye Blokzincir Araştırması. Erişim Adresi : https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/tr/Documents/consulting/blokzincir-potansiyelinin-kesfi.pdf (16.12.2018).
Distributed Ledger. Erişim Adresi: https://www.coindesk.com/information/what-is-a-distributed-ledger/ (03.07.2018).
Ethereum Blog. Erişim Adresi: https://ethereum.github.io/blog/2015/04/13/visions-part-1-the-value-of-blockchain-technology/ (28.06.2018).
Ethereum White Paper. Erişim Adresi: https://github.com/ethereum/wiki/wiki/White-Paper (01.08.2018).
Financial Times https://www.ft.com/content/eb1f8256-7b4b-11e5-a1fe-567b37f80b64 (16.12.2018).
Tübitak Bilgem Blok Zincir Araştırma Laboratuvarı. Erişim Adresi : http://blockchain.bilgem.tubitak.gov.tr/bc-calistay/bclabs.html (13.08.2018).
Erişim Adresi: https://ec.europa.eu/digital-single-market/en/news/european-countries-join-blockchain-partnership (27.08.2018).
Erişim Adresi : valley.swiss/why-switzerland (04.10.2018).
Erişim Adresi : http://www.borsaistanbul.com/duyurular/2018/09/05/turkiye-nin-ilk-finansal-blockchain-projesi-borsa-istanbul-bilisim-teknolojileri-ekibi-tarafindan-hayata-gecirildi (09.10.2018).
Erişim Adresi :www.mas.gov.sg/Singapore-Financial-Centre/Smart-Financial-Centre/Project-Ubin (17.10.2018).

KAYNAK

YILMAZ TÜRKMEN, S , ERÖZEL DURBİLMEZ, S . (2019). Blockchain Teknolojisi ve Türkiye Finans Sektöründeki Durumu. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi , 4 (1) , 30-45 . DOI: 10.29106/fesa.509254

  YORUMLAR 0 Yorum YORUM YAP
Bu Haber'e ilk yorum yapan siz olun.
  FACEBOOK YORUM
Yorum
  DİĞER YÖNETİM Haberleri
Tüm Anketler
Şiketinizde En Çok Hangisine İhtiyaç Duyuyorsunuz?
BİZİ TAKİP EDİN
  • YUKARI