Annelerin Çocuklarına Yönelik İhmal ve İstismarı Dikkate Alınmalı

Çocuk ihmal ve istismarında anne faktörünün araştırıldığı bu çalışma ile annelerin bilerek ya da bilmeden çocuklarına verdiği olumsuz etkiler gösterilmektedir. Çocuğuna karşı doğru anne yaklaşımını sergilemek isteyen annelerin bilimsel olarak dikkat etmesi gerekenler bu yazıda açıklanmıştır.
 Tarih: 29-07-2020 12:04:42   Güncelleme: 29-07-2020 12:05:42
Annelerin Çocuklarına Yönelik İhmal ve İstismarı Dikkate Alınmalı

İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Sağlık Bil.Fak.’de Öğretim Görevlisi Berna ÇALGI, İstanbul Aydın Üniversitesi Dergisi’nde bilimsel araştırma olarak yayınlanan çalışması ile Çocuk İhmal ve İstismarında anne faktörü etkisini açıkladı… İşte o haber…

Çocuğa yönelik ihmal istismar davranışı toplumların çözülememiş süregelen bir sorunu olarak varlığını devam ettirmektedir.

İhmal-istismar, çocuğun kendini en çok güvende hissetmesi gereken kurum olan ailede gerçekleştiğinde en yıkıcı unsura dönüşebilmektedir. 

Günümüzde çocuğa karşı şiddet, ihmal ve istismarı önlemek için oluşturulan ulusal ve uluslararası düzeydeki yasalara, yasaklara ve cezai yaptırımlara rağmen dünyanın hemen her yerinde çocuklar şiddet, ihmal ve istismar ile karşılaşmaktadır (Bulut, 2010:1).

Bu durum çocuklarda fiziksel ve ruhsal hasarlar bırakırken pek çoğunun yaşamını yitirmelerine de neden olmaktadır.

Yaşamını yitirmeyen çocuklar ise hayat boyu hem kendi hem de aile yaşam kalitelerini olumsuz etkileyecek travmalar ile yaşamak ve bunlarla sürekli baş etme çabası içinde olmak zorunda bırakılmaktadır (Bulut, 2010:1). 

Bu çalışmada çocuk ihmal ve istismarının anne odaklı araştırılmasında, yeni doğan bebeğin bakımında bir yetişkinin gözetimine ve ilgisine bağımlı olarak 
yaşaması ve bu bakım veren kişinin genelde anne olması kabulünden yola çıkılmıştır.

Bunun yanı sıra annenin çocuğa şiddet uygulamasında annenin kendi sosyal çevresindeki değişkenlerin etkileri de anlaşılmaya çalışılmıştır.

Bu amaçla

  • evde eş ile olan ilişkilerin dinamiği,
  • - ev içi işlerde kadının eşinden algıladığı yardım destek sistemleri,
  • - annenin geçmiş ve şimdiki yaşamında maruz kaldığı ve / veya şahit olduğu şiddet olayları üzerinden ihmalin-istismarın oluşmasının nedenleri açıklanmaya çalışılmıştır. 

 

Dünya Sağlık Örgütünün (2002) tanımına göre ihmal, çocuğa bakmakla yükümlü kimsenin, çocuğun gelişimi için gerekli ihtiyaçları karşılamaması veya bu ihtiyaçları dikkate almamasıdır.

Bu ihtiyaçlar sağlık, eğitim, duygusal gelişim, beslenme, barınma ve güvenli yaşam şartlarıdır.

İhmal; çocuğun beslenme, giyinme, temizlenme ve korunma gibi bedensel ihtiyaçlarının (fiziksel ihmal) yanı sıra sevilme, şefkat ve ilgi görme gibi duygusal ihtiyaçlarının (duygusal ihmal) yeterince karşılanmadığı durumlarda ortaya çıkan bir olgudur.  

Bu odakta ihmal ikiye ayrılmaktadır: Fiziksel ihmal ve duygusal ihmaldir (Öztürk, 2011: 21).

İhmalin nedenlerini inceleyen araştırmalara göre genel kanı, ihmalin daha çok toplumsal, ekonomik ve ekolojik nedenlerin yol açtığı bilinçsizlik, eğitimsizlik ve yoksulluktan kaynaklandığı yönündedir (Kozcu,1990: 384). 

Çocuklarda ihmalin ise iki şekilde belirti gösterdiği kabul edilmektedir.

Bunlar dolaysız belirtiler ve dolaylı belirtilerdir.

Temiz olmamaktan kaynaklanan pişikler, kirli ve uygunsuz giyecekler, temizlik eksikliği, yetersiz beslenmeye bağlı solgun ve zayıf yapı dolaysız ihmal belirtileri; büyüme geriliği, gelişim noksanlığı ve davranış bozuklukları ise dolaylı belirtiler olarak gösterilmektedir (Polat, 2001: 342).

Literatürde çocuklara yönelik istismar ise üç alt boyut altında incelenmektedir: 

Bunlar fiziksel istismar, duygusal istismar ve cinsel istismardır.

Fiziksel istismar ise bir kaza durumu söz konusu olmaksızın çocukta yaralanma, berelenme, yanma, zehirlenme, kırık çıkık veya ölümle sonuçlanabilecek her türlü kasıtlı erişkin davranışları olarak tanımlanmaktadır (Aydın, 2005: 133). Uzmanların ilk dikkatini çeken istismar türü genellikle fiziksel istismardır ve nesnel sonuçları açısından daha kolay belirlenmektedir. Klinik bulgular arasında çürükler, morarmalar, kırık ve çıkıklar ve baş travmaları fiziksel istismar sonucu sıkça meydana gelen hasarlardır (Ayan, 2010: 261).

İstismarın bir diğer boyutu ise duygusal istismardır.

Duygusal istismar, çocuğun duygusal ihtiyaçlarını karşılayan ebeveyn ve / veya bakım verenler tarafından çocuğa sürekli olarak, tekrarlayıcı ve uygunsuz bir biçimde karşılık verme ve tepki göstermedir ve aşağılama, küçük görme, görmezden gelme veya aldırmama gibi çocuğun davranışsal, bilişsel, duygusal, fiziksel gelişimine zarar veren davranışları içermektedir (Oral ve İnanıcı, 2004: 51).

Çocuklara yönelik istismarın üçüncü boyutu ise cinsel istismardır.

Cinsel istismar, çocukların yasal olarak erişkin kabul edildikleri yaştan önce, yetişkinler veya kendilerinden 5 yaş büyük bireyler tarafından herhangi bir cinsel aktiviteye zorlanmaları veya maruz bırakılmaları olarak tanımlanmaktadır (Alikaşifoğlu, 2007: 183-192).

Günçe ise cinsel istismara konu olan olguları üç grupta toplayarak çocuğa yönelik cinsel istismarı içerik açısından daha detaylı bir şekilde sunmaktadır. Bunlar, dokunma olmaksızın yapılan istismar, dokunmanın yer aldığı cinsel istismar ve şiddet kullanarak yapılan cinsel istismar olarak sıralanmıştır (Günçe, 1991: 125).

Çocuk ihmal ve istismarı birçok farklı disiplini ilgilendiren evrensel bir sorundur. 

Günümüzde çocuğa karşı şiddet, ihmal ve istismarı önlemek için oluşturulan ulusal ve uluslararası düzeydeki yasalara, yasaklara ve cezai yaptırımlara rağmen dünyanın hemen her yerinde çocuklar şiddet, ihmal ve istismar ile karşılaşmaktadır.

Bu çalışmada çocuk ihmal ve istismarının anne odaklı araştırılmasında, yeni doğan bebeğin bakımında bir yetişkinin gözetimine ve ilgisine bağımlı olarak yaşaması ve bu bakım veren kişinin genelde anne olması kabulünden yola çıkılmış ve annelerin çocuklarına yönelik ihmal ve istismar davranışını incelemeyi amaçlanmıştır.

İstanbul Gaziosmanpaşa bölgesinde bulunan bir kamu hastanesine başvuran ve 0-11 yaş arası çocuğu olan anneler üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Araştırmada çocuğa yönelik bir ihmal durumunun varlığının diğer olası ihmal durumları için gösterge olabileceği görülmüştür.

Annelerin en çok ihmal davranışı uyguladıkları husus ise %60’lık oran ile çocukların günde 2 saatten fazla TV izliyor olmasıdır.

Ayrıca annelerin çocuklarına en çok sırasıyla düşük düzey duygusal şiddet ve düşük düzey fiziksel şiddet uyguladığı ve annelerin şiddet deneyimi ve şiddet tanıklıkları ile duygusal ve fiziksel şiddet uygulamaları arasında anlamlı ilişkiler tespit edilmiştir. 

Yapılan bu araştırma kapsamında 0-11 yaş arası çocuklara yönelik anne şiddetinin yaygınlığı, yöntemleri, türleri ve özellikle ihmal-istismar davranışında bulunulmasına neden olan etmenler ile ilgili bilgiler edinilmiştir.

Araştırma sonuçlarına göre, çocuğa yönelik bir ihmal durumunun varlığının diğer olası ihmal durumları için gösterge olabileceği, çoklu ihmal durumlarının var olduğu,

  • - annelerin çocuklarına en çok sırasıyla düşük düzey duygusal şiddet ve düşük düzey fiziksel şiddet uyguladığı,
  • - düşük düzey duygusal şiddet unsurlarından en çok bağırmak/azarlamak davranışlarının yapıldığı,
  • - çocukların aile içi duygusal ve fiziksel şiddet tanıklığı oranlarının oldukça yüksek olduğu bulunmuştur.

 

Çalışmada, annelerin çocuklarına uyguladıkları şiddetin nedenleri anlaşılmaya çalışılırken sadece anne ile ilgili nedenlere değil aynı zamanda annenin çocuğa yönelik olumsuz davranış göstermesine neden olabilecek geçmiş ve güncel şiddet deneyimi, ailedeki çocuk sayısı, ekonomik durum gibi durumlara da bakılmıştır.

Bu araştırmanın önemli sonuçlarından biri ihmal ve düşük düzey duygusal şiddetin tanımında bulunan davranış örüntülerinin ‘kaçınılması gereken, zarar verici davranışlar’ olarak toplum içinde kodlanmamasından dolayı kullanım oranlarının görece daha yüksek bulunmasıdır.

Nasihat etmek seçeneğinin araştırmada neredeyse tüm katılımcılar tarafından kullanılan yöntem olarak belirtilmiş olması bunun çocuğu olumsuz etkileyebilecek bir davranış olduğunun bilinmemesinin en açık göstergesidir.

Her davranış kalıbı bu kadar yaygın olmasa da ‘çocuğu terbiye etme, doğru-ahlak davranışı öğretme’ tanımlaması üzerinden hala çocuklar kanıksanmış davranış kalıplarıyla ihmal ve istismara maruz bırakılmaktadır.

Çocukluğunda şiddet deneyimi ve tanıklığı olan anne-babalarda, annelerin şiddet uygulama olasılığının babaların şiddet uygulama olasılığı ile karşılaştırıldığı bir araştırma önerilmektedir. Her iki ebeveyn grubu için şiddet uygulamaya etki eden geçmiş yaşam olaylarının ve buna bağlı uygulanan şiddet düzeylerinin anne-baba rolleri odağında farklılık gösterip göstermediği çalışılabilir.

Çocuğa yönelik ihmal-istismar davranışı geçmişten günümüze süregelen, yaygın ve önemini koruyan bir sorun olması ayrıca ülkemizde; annelerin çocuklarına yönelik şiddet davranışına yönelik çalışmaların kısıtlı olması nedeniyle bu çalışmanın sosyal hizmet mesleği odağında önemli bir yeri olacağı umulmaktadır.

Çoğu şiddet araştırmasında şiddetin nedenleri arasında önemli bir faktör olarak belirtilen ekonomik yoksunluğun olmadığı ailelerde çocuğa yönelik şiddet türlerinin, yöntemlerinin, yaygınlığını ve nedenlerinin farklılık gösterip göstermediğinin çalışılması ekonomik yoksunluğun beraberinde getirdiği fırsatlara, hizmetlere erişememe dezavantajının olmadığı durumlarda şiddetin ortaya çıkma nedenlerinin anlaşılması açısından faydalı olabilir.

Çocuğa yönelik istismarın başka bir boyutunu çocuğun şiddete tanıklık etmesi oluşturmaktadır. Şiddete tanıklık eden çocuk aynı zamanda duygusal açıdan istismar edilen çocuktur. Bundan sonraki çalışmalarda aile içi şiddete tanık olmanın ve/veya aile içi şiddeti yaşantılamanın, çocukların ruh sağlığına ve davranışına olan etkisi mikro ve mezzo düzeyde yürütülecek olan bir çalışma ile birey, aile ve çevresi odağında araştırılabilir.
 

KAYNAKÇA

Açıkgöz, R. ve Yusufoğlu, Ö.Ş. (2012). Türkiye’de Yoksulluk Olgusu ve Toplumsal Yansımaları. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi. 1(1): 91.
Alikaşifoğlu, M. (2007). Cinsel İstismar. Pediatrik Aciller/Sempozyum Dizisi, 57, 183-192.
ASPB (2008). Türkiye’de Kadına Yönelik Aile İçi Şiddet Araştırması/Özet Rapor. T.C. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü ve Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü.
ASPB (2014). Türkiye’de Kadına Yönelik Aile İçi Şiddet Araştırması/Özet Rapor. T.C. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü ve Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü
Ayan, S. (2010). Aile ve Şiddet: Aile İçinde Çocuğa Yönelik Şiddet. Ankara: Ütopya Yayınevi.
Aydın, B. (2005). Çocuk ve Ergen Psikolojisi. İstanbul: Atlas Yayın Dağıtım.
Bandura, A. (1977). Social Learning Theory. Englewood Cliffs, NJ: Prentice- Hall. Belsky, J. (1993). Etiology of Child Maltreatment: A Developmental-Ecological
Analysis. American Psychological Association. 114(3), 413-434. Bronfenbrenner, U. (1977). Toward an experimental ecology of human development. American Psychologist. 32(7), 513-531.
Bronfenbrenner, U. (1992). Six theories of child development. İçinde Vasta Ross, editör. Revised Formulations And Current Issues. London, England: Jessica Kingsley Publishers.
Bulut, M. (2010). Şiddet ve Çocuk. Ankara: Asil Yayın. Chahal, C.M. ve Cawson, P. (2005). Measuring Child Maltreatment in the United
Kingdom: A Study of the Prevalence of Child Abuse and Neglect. Child Abuse and Neglect. 29(9), 969-984.
DSÖ (2002). The World Health Report: Reducing Risks, Promoting Healthy Life. World Health Organisation: World Health Reports Erişim: 22.10.2016, http:// www.who.int/whr/2002/en/whr02_en.pdf?ua=1
Fraser, M. W. ve Jenson, J. M. (2006). Social Policy for Children And Families: A risk and Resilience Perspective. Thousand Oaks, California: Sage Publications.
Gelles, R.J. (1980). Violence in Family: a Review of Research in the Seventies. Journal of Marriage and Family. 42, 873-885.
Günçe, G. (1991). Çocuğun Cinsel İstismarı. Çocukların Kötü Muameleden Korunması 1. Ulusal Kongresi, Ankara: Gözde Repro Ofset.
Hatun, Ş. (2002). Çocuk Hakları Sözleşmesinin 13. Yılında Yoksulluk ve Çocuklar Üzerine Etkileri. Türk Tabipler Birliği, Erişim: 13.10.2016, http://www. ttb.org.tr/eweb/yoksulluk_ve_cocuklar.pdf
Kırımsoy, E. (2012). Çocukların Ev İçinde Yaşadıkları Şiddet Araştırması. Genç Hayat Vakfı. Erişim: 11.11.2016, http://www.cocukhaklariizleme.org/wpcontent/ uploads/evicisiddet-arastirma.pdf
Kozcu, Ş. (1990). Çocuk İstismarı ve İhmali. Aile yazıları 3, Birey, Kişilik ve Toplum. 5(3), 379-390.
Milner, J. S. ve Crouch, J. L. (1993). “Physical Child Abuse”. Family Violence. Prevention and Treatment. İçinde Robert L. Hampton, Thomas P. Gullotta, Gerald
R. Adams, Earl H. Potter III, Roger P., editör. Weissberg. Newbury Park: Sage Publications, Inc.
Müderrisoğlu, S.; Dedeoğlu, C.; Akço, S. ve Akbulut, B. (2013). Türkiye’de 0-8 Yaş Arası Çocuğa Yönelik Aile İçi Şiddet Araştırması. İstanbul: Bernard van Leer Vakfı, Hümanist Büro ve Frekans Araştırma.
Oral, G. ve İnanıcı, M. A. (2004). Risk Altındaki Çocukların Saptanmasında Öğretmenin Rolü. İstanbul: 4. Akşam Sanat Okulu Matbaası.
Öztürk, M. (2011). Çocuk Hakları Açısından Çocuk İhmali ve İstismarı, 1. Türkiye Çocuk Hakları Kongresi, İstanbul: Çocuk Vakfı Yayınları.
Polat, O. (2001). Çocuk ve Şiddet, İstanbul: Der Yayınları. Tüzün, O. ve Sayar, K. (2006). Bağlanma Kuramı ve Psikopatolojisi. Düşünen Adam. 19(1), s.:24-39.
UNICEF ve SHÇEK (2010). Türkiye’de Çocuk İstismarı ve Aile İçi Şiddet Araştırması / Özet Rapor. Ankara, (Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu
Türkiye Temsilciliği ve TC Başbakanlık Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu), 30. Erişim: 17.10.2016, http://www.unicef.org.tr/files/bilgimerkezi/ doc/cocuk-istismari-raporu-tr.pdf
Yenibaş, R. ve Şirin, A. (2007). Ailede Çocuğun İstismarı ve Umutsuzluk. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
Yılmaz Irmak, T. (2008). Çocuk İstismarı ve İhmalinin Yaygınlığı ve Dayanıklılıkla İlişkili Faktörler. Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, İzmir.

KAYNAK

Çalgı, B , Saydam, R . (2020). ANNELERİN ÇOCUKLARINA YÖNELİK İHMAL VE İSTİSMAR DAVRANIŞI ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA . İstanbul Aydın Üniversitesi Dergisi , 12 (3) , 275-300 . Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/iaud/issue/56118/771897

  YORUMLAR 0 Yorum YORUM YAP
Bu Haber'e ilk yorum yapan siz olun.
  FACEBOOK YORUM
Yorum
  DİĞER YAŞAM Haberleri
Tüm Anketler
İş Yerinde Mutsuzluğun Nedeni Nedir?
BİZİ TAKİP EDİN
  • YUKARI